Бу күннэргэ, ааҕан көрбүтүм, ийэм иистэммитэ 75 сыла эбит. Бу түгэни мүччү туппакка, суолта биэрэн, бииргэ төрөөбүт быраатын кыыһа Саргылаана Дмитриевна Софронова, балтын кыыһа Лена Валерьевна Гореева итиэннэ мин оҕо сааһым арахсыспат аргыһа, дьүөгэм, Софья Прокопьевна Никулина иистэнэригэр анаан миэтэрэбэй таҥас бэлэхтээх кэлэн эҕэрдэлээтилэр (хаартыскаҕа көрүҥ). Ийэм оҕолуу үөрэн хардатын бородуукта уктар суумка тикпитин ойутан таһааран утары уунна.
Кини ийэтэ иистэнэрин көрөн иискэ сыстыбыт. Быйыл, төһө да 93 сааһын туоллар, иннэлээх сабынан итиэннэ 70 сылы быһа иистэнэн кэлбит илии массыынатынан үлэҕэ кэтэр үтүлүк, кээнчэ тигэн күнүн үтүөтүн атаарар. Соторутааҕыта байыаннай дьайыыга сылдьар уолаттарга диэн алта үтүлүгү тикпитин туһааннаах дьоҥҥо тиксэрбиппит, өссө да наада буоллаҕына тигэр санаалаах.
Ийэм Дарья Ивановна Слепцова Муома оройуонугар Соболоох бөһүөлэгэр от ыйын 1 күнүгэр 1933 сыллаахха төрөөбүтэ.
Кини ийэтэ Акулина Егоровна Слепцова (Старкова) Төбүлэхтэн төрүттээх, аҕата Иван Прокопьевич Слепцов Соболоох киһитэ. Ийэлээх аҕата 4 кыыс, 4 уол оҕону оччотооҕу ыар, күчүмэҕэй кэмнэргэ бэйэлэрин хара көлөһүннэринэн иитэн-аһатан, көрөн-истэн улаатыннарбыттара.
Билигин ийэбин кытта кыра балта, РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Муома улууһун Бочуоттаах олохтооҕо Ульяна Ивановна Гореева баар, төрөөбүт бөһүөлэгэр Соболооххо бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
Эбэм, Өкүлүүнэ (ийэм ийэтэ, Төбүлэхтэн төрүттээҕэ) наһаа амарах дууһалааҕа, холку майгылааҕа, асчыт, иистэнньэҥ, сааһыт бэрдэ этэ, үчүгэйдик ыллыыра.
Ийэм аах төрөппүттэрэ, үөрэҕэ суох дьон, аҕыс оҕону иитэргэ олус ыарахан кэмҥэ булт, балык, куобах баар буолан, оччотооҕу олоххо күүстээх тардыһыылаах, холкуос бары ыарахан үлэтиттэн чаҕыйбакка үтүө суобастаахтык сыһыаннаһан, оҕолорун отой кыра саастарыттан кыһалҕа диэни билэ, сыаналыы улааталларын курдук бэйэлэрин холобурдарынан ииппиттэрэ.
Ийэм кэпсииринэн, кини аҕатын ийэтэ, эбэтэ аах, Муома Үрдүгэр Дьөгүөрдээн Өтөҕө диэн алааска олорбуттар. Эһэлэрэ балыктыы сылдьан ууга өлбүт ону эбэтэ барахсан хойукка диэри баҕар тыыннаах эргиллиэ диэн хас ааһан иһэр аттаах дьону манаһара үһү. Онтон ийэтин ийэтэ Киристиинэ эмээхсин — Христина Егоровна Старкова Төбүлэххэ кыра кыыһын аахха олорон 100 сааһын лаппа ааһан баран олохтон туораабыта.
Ийэм бэйэтиттэн 1,5 сыл аҕа убайа Уйбааны кытта Ыстааннаах диэн сиртэн Хонууга оскуолаҕа иккилии күн үөрэнэ-үөрэнэ наар дьонноругар күрээн хаалан аанньа үөрэммэккэ тохтообуттар, эбиитин олорор ыаллара суоҕа атахтаабыт. Инньэ гынан 10 саастаах кыысчаан холкуоска сайыныгар окко, кыһыныгар хотоҥҥо харабыллаан үлэтин саҕалаабыт. 18 сааһыттан 120 субан сүөһүнү ойбоннорун бэйэлэрэ бэлэмнээн уулатан, отторун оҕуһунан тиэйэн аҕалан барытын илиинэн үлэлиир эбиттэр. Аны кыһыҥҥы хараҥаҕа тымтык сырдыгынан ынах сааҕын күрдьэн, сааһын хаардаах ууну кэһэ сылдьан үлэлээн тоҥон-хатан, сайыныгар от үлэтигэр бырдахха сиэтэн, аанньа аһаабакка аччыктаан да биэрэллэрин билигин ол содулуттан сүһүөхтэрэ аалан ыалдьан эрэйдэнэрин харааста ахтан аһараахтыыр.
Кинилэр аҕалара Натааһа Араҥастааҕа диэн сиринэн Чыыстай-Соболоох кыраныыссаларыгар тиийэ бултуур, дьиэтигэр көстөрө да ахсааннаах эбит. Инньэ гынан дьиэ туох баар ыарахан үлэтин ийэлэрэ оҥорор буолан оҕолор кыраларыттан ийэлэригэр көмөлөһө улааппыттар.
Биирдэ ампаардарын таһыгар тайах кэлбитин ийэлэрэ сыыһа ытан быраата Ньукулай ;
— Ийэбит тайаҕы бултаабата, соруйан сыыһа ытта, аччыктаан өлөр дьон буоллахпыт! — диэн ытаабыт аҕай үһү.
Ийэбит 23 сааһыгар Сэмэн Хабаров диэн бэйэтиттэн биир сыл балыс уолга кэргэн тахсыбыт;
— Ыал буоларбытыгар, туох аанньа буолуой, киһилии таҥас-сап да суоҕа. Барытын бэйэбит хара көлөһүммүтүнэн булунан, ситэринэн син сэниэтик олорбуппут. Ыстааннаахха ыал буолаат балаҕан, ол кэнниттэн бөһүөлэккэ икки хостоох дьиэ туттан киирбиппит. Мин ити кэмнэргэ сүгэнэн кэрдэн оттук маһы бэлэмнээһиҥҥэ үлэлиирим.
Детсад тутуллан аһылла илигинэ икки улахан оҕолорбор астарын аттыларыгар ууран, быаҕа баайан баран маспын мастыы барарым, дьиэбин хаһан да таһыттан хатаабат этим, — диэн кэпсээччи.
Ийэм мас кэрдэр сүгэтин анал тириинэн тигэн сүгэн барарын оҕо эрдэхпинэ кэнниттэн элбэхтэ сайыһа хааларым. Арыый улаатарбыт саҕана оҕо саадыгар ньээҥкэнэн, быстах кэмҥэ оскуолаҕа остуорастаан иһэн кэлин бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри Колымторг тэрилтэтигэр үлэлээн үгүс махталы ылара.
Кини уус уран көрүүгэ өрүү актыыбынай кыттааччы буолара. Тойуктуура, оһуохай тылын тута хоһуйан этэрэ, хомустуура, сыаҥкаларга эҥин оонньуура. Бөһүөлэккэ кэлэн лиэксийэ ааҕар дьону батыһа сылдьан истэрэ. Биһигини бэһиэммитин хомуска үөрэппитэ, арыт оһуохайын тылын үөрэтэрэ эбитэ дуу, оһуохайдатар эҥин этэ. Онон да буоллаҕа буолуо мин, балтым Саргы, бырааттарым Володялаах Борис бары сахалыы туойар, оһуохайдыыр, хомуска да оонньууру сатыыр буола улааппыппыт, арай терүөҕүттэн аһаах доруобуйалаах , эдэригэр куска сылдьан ууга былдьаммыт бырааппыт Андриян барахсан онно кыттыһар кыаҕа суоҕа.
Ийэбит бөһүөлэк иһигэр ыытыллар субуотунньуктарга, араас тэрээһиннэргэ мэлдьи инники сылдьара, кыаммакка-тиийиммэккэ, кырдьаҕаска көмөлөһер үтүө санаалаах кини буолара уонна булт астан, идэһэттэн саамай үчүгэйин талан чугас ыалларынан түҥэтэрэ.
Ис иһиттэн күлүүк, элбэх саҥалаах, омуннаах кэпсээннээх буолара. Кини күллэҕинэ үрүҥ тиистэрэ күн уотугар хайдах эрэ килбэҥнэһэр курдуктара. Эппитим курдук, кинини өйдүүрбүттэн күн бүгүнүгэр диэри ииһин туппутунан сылдьар. Олорон кэлбит олоҕун усталаах-туоратыгар төһөлөөх түүлээхсит, сылгыһыт таҥаһын тикпитин ааҕан сиппит суоҕун кэриэтэ буолуо. Аны санаатахха, наһаа кытаанах сылгы, тайах тириитин кыайа-хото, кум-хам тутан аҥаардас тииһинэн ытыран ыла-ыла, иҥиир саптаах иннэнэн тигэрэ.
Аҕабытын кытта биирдэ да этис-питтэрин, улаханнык хаһыытаһан кэпсэппиттэрин истибэккэ улааппытым. Аҕабыт сымнаҕас майгылаах киһи этэ. Дэлэҕэ астма курдук ыарахан ыарыылаах киһи утуйа сытар оҕолорун ууларын аймаамаары ытыһыгар сөтөллүө дуо, оччолорго итиниэхэ суолта биэрбэт буолаахтаатахпыт.
Уопсайынан, аҕам доруобуйатыгар отой болҕомтотун уурбат киһи этэ. Кини сирдээҕи олохтон ахсынньы тымныытыгар, биэнсийэҕэ тахсар сааһыгар тиийбэккэ, сылгыһыттыы сылдьан, өлөн туораабыта.
Ийэм 60 сааһыттан хас сарсыарда аайы чаастан ордук сэрээккэ оҥорон, билигин хаалыктаах хаамыынан кыралаан дьарыктанан итиэннэ бэйэтэ этэринии айылҕа отунан-маһынан эмтэнэн, арыгы диэни испэккэ, табаҕы тардыбакка чөл олоҕу олорон кэллэ.
Кини аҕыйах сыллааҕыга диэри 13 саастааҕар истибит ханнык эрэ эмээхсин ыллыыр ырыатын толорорун санаан устан ылаары ыйыппыппар олоччу умнан кэбиспит буолан хомойбутум, онтон бэйэтин тойугун, оһуохайын матыыбын үөрэтээри ыллатан көрөн баран соһуйа санаабытым. Ол соһуйбутум диэн ийэбэр отой тиийбэт «ырыаһыт» эбиппин билиниибэр сытар. Ийэм этэринэн, ити матыып миэхэ хаһан эрэ киириэн сөп үһү. Арай, ааспыт сайын ийэбин кытта 2 ый курдук бииргэ алтыһан, күннэтэ оһуохайын матыыбыгар дьарыктанан син табыллыах курдук буолан, ону чиҥэтээри, 2025 с., сэтинньи 16 күнүгэр «Арчы» дьиэтигэр Муомалар оһуохайдарын, һээдьэлэрин тэрийэн ыытарбар холонон көрбүтүм. Манна сылдьыбыт Дархан этээччи Хурунов чугаһаан кэлэн аны сайын оһуохай түһүлгэтигэр кыттаар диэн этии киллэрбититтэн түмүк таһаардахха син табыллыбыт буоллаҕа. Онон отоһут, туспа тойуктаах, ураты матыыптаах, көрбүтүн тута хоһуйар дьоҕурдаах оһуохайдьыт ийэм Даарыйа Уйбаанабына алгыстаах санаатынан, сүбэтинэн-аматынан олорорбутугар махталбыт улахан.
Ийэм эбэтэ, Төбүлэххэ олорон ааспыт, Христина Егоровна Старкова 100 сааһын ааһа олорбута, онон эмиэ эбэтин курдук дьоһун сааһыгар тиийдэр диэн ыра санаалаахпыт.
Августина Владимирова-Хабарова