1972-1973 үөрэх дьылыгар Хонууга Улахан Чыыстай 8 кылаастаах оскуолатын бүтэрбит оҕолор: Клара Винокурова, Оксана Громова, Мара Корякина,Аня Никулина, Лина, Таня Слепцовалар, Алеша, Виталий, Гоша, Яша Слепцовтар, Сеня Лебедев, Коля Никулин үөрэнэ кэлбиттэрэ. Кинилэр бары тутуспутунан 10 «б» кылааска интэринээккэ олорон үөрэнэр буолбуттара. Кылаастарын салайааччытынан омук тылын учуутала Евдокия Николаевна Саввина анаммыта.
– КЛАРА ВИНОКУРОВА. Бэлиэ кыыс этэ, баттаҕын сууннаҕына тута куударата тахсан кэлэрин наһаа ымсыыра көрөрбүт, аны күллэҕинэ, тиистэрэ үрүҥ оҕуруолуу кэчигирэһэн өссө тупсан көстөрө. Саамай сөбүлүүр уруога алгебра этэ. Учуутала Татьяна Григорьевна Коршикова Клаваны сотору-сотору «умница», «молодчина» диэн хайгыыра. Кини мөккүһүүгэ иннин кимиэхэ да биэрээччитэ суох. Уолаттар алгебраҕа бэрэбиэркэлиир уруокка устаары гыннахтарына, суоттуу олорор тэтэрээтигэр саба түһэн хамсаабакка олорор буолааччы. Быһата, Клара уруокка тугу да гыммакка бэлэми уста сатааччылары отой абааһы сөбүлээбэт курдуга.Интэринээккэ барытыгар инники сылдьара. Остолобуойга ким хайа иннинэ аһылыкка кини тиийбит буолара, итиэннэ төннөн иһэрин утары көрсөн ыйыталастахха хайдах, туох аһы буһарбыттарын кэпсээн ааһара. Кини бииргэ төрөөбүт эдьиийэ Зина эмиэ интэринээккэ олорбута. Наһаа элбэх, омуннаах кэпсээннээх буолара.
– ОКСАНА ГРОМОВА бэрт болҕомтолоохтук учуутал быһаарарын истэ олорор буолааччы . Кини ып-ыраас маҕан саҕалаах, мэлдьи өтүүктээх таҥастаах, наһаа холку киһи, ханна да ыксаабакка барытын наллаан тып-тап оҥоро сылдьара. Ордук Мараны уонна Линаны кытта чугастыы этилэрэ.
– ЛИНА СЛЕПЦОВА (Чыыстай) Интэринээт оҕолорун киэһэ хараҥарыыта мас кыстата таһаарар этилэрэ. Биирдэ Лина туохха эрэ наһаа ыксыы сылдьан элбэхтии маһы көтөҕө-көтөҕө түргэнник хааман таспытын өйдүүбүн, онно бэйэтин кыанар күүстээх эбит дии санаабытым.
– ТАНЯ СЛЕПЦОВА. Муус маҕан кыыс этэ. Уһун баттахтааҕа. Интэринээт биэчэригэр «Летка-енка» үҥкүүгэ сөбүлээн ойуоккалыыра. 10 кылааска үөрэнэр Таня Слепцованы кытта дьүөгэлэһэрэ. Икки Танялар, иккиэн Слепцовалар киинэҕэ эҥин бииргэ сылдьаллара.
– АНЯ НИКУЛИНА. Сэмэй, номоҕон кыыс этэ. Кини бибилэтиэкэҕэ Василий Лебедев, Николай Тарабукин айымньыларын сөбүлээн ааҕара. Сурунааллартан «Крестьянка», «Работница» диэннэри ордороро. Чыыстайга үлэлии сылдьыбыт иитээччибит Акулина Васильевна Иванованы кытта тапсара, кини үлэтин кэмигэр Аня ордук сэргэхсийбит көрүҥнээх сылдьара.
– МАРА КОРЯКИНА. Докумуонунан Марианна диэн эбит этэ, ону бары Мара диэн кылгатан ыҥыраллара. Мара бииргэ төрөөбүт эдьиийиттэн Лизаттан атын майгылааҕа. Лиза оскуолаҕа, интэринээккэ киирбит-тахсыбыт, эппит-тыыммыт кыыс оҕото буоллаҕына, биһиги Марабыт оччолорго наһаа симик этэ. Ол эрээри кини ордук Оксаналыын күлэ-үөрэ, бэтиэхэлэһэр этилэрэ. Мара АН-2 сөмөлүөтүнэн көтөн кэлэн баран Хонуу пордугар халлаан күөҕэ өҥнөөх кууркалаах кыргыттар күлсэ туралларын көрөн; «Манна биһиги курдук кууркалаах кыргыттар бааллар эбит дуу», — диэн кыбыста санаабытын кэпсээн күллэрбиттээҕэ. Мараны мин маҥнай муус үрдүнэн оттооһуҥҥа, субуотунньукка өйдөөн көрбүтүм. Володя Садовников диэн 10 кылааска үөрэнэр Чыыстай уола алҕас хотуурунан таарыйан Мара атаҕа барыта хаан буолан тута балыыһаҕа илдьибиттэрэ, хата, этэҥҥэ буолан тута оспута. Ити түбэлтэ кэнниттэн кыргыттары бу үлэттэн тохтоппуттара.
Чыыстай кыргыттара эмиэ атын дэриэбинэттэн кэлбит оҕолору кытта тэҥҥэ оскуолаҕа ыытыллар комсомольскай, общественнай тэрээһиннэртэн туора турбакка актыыбынайдык кытталлара. Кинилэр кыра саастарыттан өрүү бииргэ улаатан баран, тохсус кылааска Хонуу орто оскуолатыгар тутуспутунан кэлбит буолан, бэйэ бэйэлэрин өйдөһөллөрө, өйөһөллөрө. Интэринээккэ биир хоско олороллоро, быһатын эттэххэ, биир ситимнээх, биир эйгэлээх этилэрэ. Клараттан Мараттан уратылары оскуола кэнниттэн илэ көрсөн, айах атан кэпсэппит да суох онон кинилэр мин өйбөр-санаабар өрүү оскуола саастаах хаалбыт курдуктар…
– КОЛЯ НИКУЛИН. 10 «б» кылаастарга Сулус уоллара этэ. Коля сүүрүүгэ оскуола иһинэн күрэхтэһиигэ өрүү үс иһигэр сылдьара. Спортзалга кини волейболлуурун, баскетболлуурун көрөөрү элбэхтик сылдьыбытым. Интэринээккэ хас сарсыарда аайы сэрэккэ оҥорторор этэ, онно мин кинини көрөөрү наар эрдэ тахсарым. Коля 10 «а» кылааска үөрэнэр Вася Корякины кытта наһаа тапсан доҕордоспуттара. Саха тылын уруогар өйтөн суруйууга Вася туһунан суруйбутун учууталбыт Мария Николаевна Акимова кылааска ааҕан иһитиннэриэҕиттэн ураты болҕомтону тардыбыта. Абыйга баран күрэхтэһиигэ кыттан кыайан-хотон кэлбиттэрэ. Коляны спорт эйгэтигэр сөптөөх дуу диэн саныырым. Киэҥ, холку майгылааҕа, үлэҕэ улгум, сыстаҕас этэ.
– МАША СЛЕПЦОВА (Победа). Маша кылааһын кыргыттарыттан уҥуоҕунан арыый кыра курдук эрээри бэрт кытыгырас, бэйэтин кыанар кыыс этэ. Ол курдук уолаттар мэниктээн дьээбэлээтэхтэринэ, хайаан да хардаран баран тэйэрэ. Иэс баайса оонньооһуҥҥа саамай эрчимнээхтик кини киирсэрэ. Наһаа күлүүлээх, элбэх кэпсээннээх буолара. Кытаанах, арыт, туохтан эмэ оҕолору кытта кыыһырыстаҕына иннин кимиэхэ да биэрбэт кэмнэрдээҕэ гынан баран онтун сотору кэминэн аһарынара.
Кини үрүҥү-үрүҥ, хараны-хара диэбит курдук майгылааҕа. Кыраларга, кырдьаҕастарга көмөлөһө сылдьара. Бибилэтиэкэҕэ сахалыы, нууччалыы хаһыаты, сурунаалы, кинигэни ааҕарын сөбүлүүрэ, онно тугу аахпытын ыһа-тоҕо кэпсиирэ.
– СЕРГЕЙ КОРЯКИН (Соболоох). Соболооххо оҕо саадыттан бииргэ алтыһан арыт бурайсан, арыт иллэһэн улааппыппыт. Сергей ити гынан кыргыттары охсуолаабат, күүһүнэн өттөйбөт, кыралары атаҕастаабат этэ. Ол быыһыгар, оҕо оҕото өтөн күлэн-үөрэн арыт дьээбэлэнэр буолара. Сергей аҕата Михаил Гаврильевич Корякин Үлэ Кыһыл Знамята уордьан кавалера, пятилетка ударнига буоларын истэрим тухары наар хайҕалга сылдьар, бөһүөлэк киэн туттар олохтоохторуттан биирдэстэрэ кини этэ. Кылааннаах саһыл ферматыгар олоҕун анаабыт киһи. Айылҕаттан ураты куоластаах тойуксут, алгысчыт, оһуохай тылын тута хоһуйан этэрэ, уус-уран көрүү актыыбынай кыттыылааҕа этэ. Ийэтэ Акулина Афанасьевна эмиэ бэрт элэккэй майгылааҕа. Сэттэ оҕолоох иллээх ыал буолан бэйэлэрин кэмнэригэр ньир-бааччы дьиэ уот туттан олорбуттара.
Биирдэ Сергей кыра кылааска уруок кэмигэр миигин баттахпыттан паартаҕа баайбытын билбэккэбин ойон турабын диэн ытааһыннаах буолбуттаах. Дьиэлээн иһэн ийэтигэр үҥсүбүппэр үчүгэй соҕустук кэтэххэ саайда ээ! Эбиитин таһыйда эҥин. Мин онно Сергей маккыраччы ытаабытын көрөн наһаа аһыммытым, онтон ыла үҥсэрбин тохтоппутум. Дьиҥэ, Сергей Корякин ис иһиттэн бэрээдэктээх, сиэри-туому тутуһар уол этэ. Кыра балтыларын таҥастарын көннөрө, көрө-истэ сылдьара. Бырааттарын эмиэ бииргэ сиэтэн киинэҕэ илдьэрэ. Дьонугар дьиэ ис-тас үлэтин таһынан, саһыл ферматыгар баран эмиэ көмө бөҕөтө буолара.
– КОСТЯ ЖИРКОВ (Хонуу). Костя алын кылаастарга Соболооххо үөрэммитэ. Бэрт элбэх бэтиэхэлээх кэпсээннээх, көрө-күлүүтэ суох сылдьыбат буолара. Кылааһын кыргыттарын барыларын да дьээбэлээн аҕай биэрэрэ, ону наһаалаары гыннаҕына, учууталга үҥсэн , кыратык сэмэлэннэҕинэ тохтуура. Кинилэр ийэлэрэ Варвара Егоровна Жиркова — Герой-ийэ. Кыра бырааттардаах, балыстардаах буолан Костя кытаанах хонтуруолга сылдьар курдуга, онон үөрэҕин кэнниттэн үксүн дьиэтин диэки сүүрэрэ. Оскуола ис-тас үлэтигэр, субуотунньуктарга кыайа-хото үлэлиирэ. Арыт кыайбакка хачыгырайа сылдьар оҕолорго. «Дьэ, мөлтөх да киһигин! Пахай, маны кыайаахтаабат да диэн! Сүтэн хаал!» — эҥин диэн дьээбэлээн, элэктээн , күлэ-үөрэ көмөлөһөн ааһара. Үрдүкү кылааска тахсан арыый оттомурбута. Оччотооҕу кэмҥэ сөп түбэһиннэрэн баттаҕын үүннэрэн баран ньалҕаарыччы тараанара. Үрдүк уҥуохтаах, килиэккэ көстүүмнээх муодунай уол этэ.
– ЯША СЛЕПЦОВ, СЕНЯ ЛЕБЕДЕВ. Уолаттар Хонууга үөрэнэ кэлиэхтэриттэн өссө күүскэ доҕордоспут, өрүү бииргэ сылдьар буолбуттара. Арыт мэниктээн, хаадьылаһан ылаллара да оскуолаҕа учуутал, интэринээккэ иитээччибит сорудаҕын кэмигэр толороллоро. Арыт табалары уруһуйдуу олорор буолаллара.
Сеня табаһыт дьоннордооҕо. Айаҕа аһылыннаҕына, арыт киһиргиир курдук, ыстаадаҕа ракета тобоҕо ыһылла сытарын кэпсээтэҕинэ, наһаа да ымсыырар этибит.
«Аныгы сырыыга аҕалаар» эҥин диэн үлэстэхпитинэ таах истэн эрэ кэбиһэрэ, аҕалбата, көҥөнөр курдук туттара.
Яша 10 кылааска үөрэнэр Иосиф Слепцов бииргэ төрөөбүт быраата буолан интэринээккэ, оскуолаҕа да «хаххалаах» этэ. Бэйэтэ онно-манна убаммакка, чуумпутук сылдьара. Элбэх оҕолоох табаһыт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт буолан, бары үлэҕэ сыстаҕаһа. Кини курдаттыы ыстаадаҕа тардыһара тутта-хапта сылдьарыгар биллэрэ. Кыргыттары кытта соччо кэпсэтэ сатаабат, баара-суоҕа биллибэккэ оскуолатын бүтэрбитэ.
– АЛЕША СЛЕПЦОВ (Сайдыы). Кылааһыгар ыстаараста эбээһинэһин хоп курдук толорор буолара. Үөрэҕэр кыһаллан, уруок ааҕар бириэмэни толору туһанар кини баара. Хайа да үлэттэн толлон турбат буолара. Эрэллээх табаарыс буолан аттыгар өрүү уолаттара илин-кэлин түсүһэ сылдьаллара. Бэрээдэги сөбүлүүрэ.
10 «б» кылаастар наһаа түмсүүлээхтэрэ. Санаатылар да айылҕаҕа тахсаллара. Кылаастарын салайааччыта Евдокия Николаевна арыт бэйэтин оҕолорун батыһыннаран барааччы. Уолаттар ордук киэһэ бииргэ мустан олорон балыкка, куска хайдах сылдьыбыттарын кэпсэтэллэрэ. Алеша уолаттары кытта булт туһунан быһылааннары кэпсэтэрин наһаа астынар быһыылааҕа. Атын уолаттар курдук онно сыһыаннаах кинигэлэри ааҕара. Ордук элбэхтэ «Мэхээлэчээн булчут кэпсээннэрэ» Тимофей Сметанин, «Мааппа», «Дьэллик кэпсээннэрэ» Николай Заболоцкай уонна сэрии туһунан кинигэлэр ис хоһоонноруттан кэпсиирэ. Бибилэтиэкэҕэ ити кинигэлэр илиистэрэ илдьирийбит буолара.Интэринээккэ кинигэ ааҕар оҕолор элбэх буолаллара.
– ГОША СЛЕПЦОВ (Чыыстай). Кини туһунан ырыаһыт уол диэн сурах тута тарҕаммыта. Бииргэ төрөөбүт убайа Андрей 10-с кылааска үөрэнэр сылыгар быраата кэлбит буолан маҥнай убайын кытта остолобуойга, оскуолаҕа батысыһар буолаллара. Убайа Андрей тос курдук дьоһуннук туттан сылдьар эбит буоллаҕына, Гоша элбэх саҥалаах, омуннаах кэпсээннээх, киирбит-тахсыбыт уол оҕото этэ. Ыллаан киҥинэйэ сылдьара. Кылааһынан кэнсиэргэ «Ньидьили» диэн ырыаны ыллыаҕыттан кыргыттар Ньидьилиттэн атыннык ааттаабат буолбуппут. Гоша булт туһунан ааҕарын эмиэ олус сөбүлүүр курдуга. Арыт тугу аахпытын бэрт омуннаахтык кэпсии олорор буолара. «Б» кылаас уолаттарыттан ордук Гошалара элэккэй этэ. Түргэн хамсаныылааҕа. Биирдэ Андрейдаах Гошаҕа Чыыстайтан аҕалара кэлбит сураҕа иһилиннэ.Кэһиитин ас бөҕөтүн аҕалбыт диэн буолла. Онно кинилэр аҕаларын наһаа улахан, бөдөҥ киһи курдук көрбүтүм. Ити бириэмэҕэ, Хонууга олорор аймахтарбар Дьөгүөрдээннээххэ (Слепцов Егор Прокопьевич) тиийбиппэр, ол киһи чэйдии олорор этэ. Онно билбитим, ити Чыыстай Слепцовтара сорохторо аймахтарбыт буолалларын.
– ВИТЯ СЛЕПЦОВ (Победа). Оскуолаҕа сэргэх, мэник-тэник, дьиибэлээх-хооболоох, ол эрээри ис иһиттэн үтүөнү-мөкүнү араарар, куһаҕан дьаллыктан тэйэ туттан сылдьар уол этэ. Кини сирэйигэр мэҥнээх буолан испэр «Мэҥнээх Битээлий » диэн ааттыыр этим да таспар таһаарбат этим. Витя орто кылааска Улахан Чыыстайга учууталлыыр убайын аахха олорон үөрэнэн баран, Хонууга 9-с кылаастан кэлбитэ. Тимэх курдук хап-хара, төп-төгүрүк харахтаах, өрүү ыраас таҥастаах уолга кыргыттар болҕомтолоро хатанара гынан баран, кини оскуолаҕа биир да кыыска саппыыска суруйбута эҥин иһиллибэтэҕэ. Витялаах Лина Слепцова биир кылааска үөрэнэр буолан хас субуота аайы атын оҕолору кытта Победаҕа дьонноругар сатыы аргыстаһан барааччылар, онно Витя наар Лина суумкалаах малын туппут буолара. Оҕолуу ып-ыраас санаалаах Витя уолу оччолорго Линаны сэҥээрэр дуу диэн көрөр этим.
– КОЛЯ СТАРКОВ (Төбүлэх). Коля эмиэ атын уолаттар курдук интэринээккэ, оскуолаҕа ыытыллар бары үлэлэргэ инники сылдьара. Учууталтан, иитээччибит мөҕүллүбүтэ диэн суоҕа, сахалыы орто кэрдииһи тутуһа сылдьар уол этэ.
Соччо элбэх саҥата-иҥэтэ суох бэйэтэ-бэйэтигэр сылдьар курдуга эрээри Төбүлэхтэр түмсүүлэригэр өрүү өйөбүл буолара. Бииргэ төрөөбүт балта Люба 10 кылааска үөрэнэ сылдьан, Төбүлэхтэн кэлэн баран, убайа кэнсиэргэ «Алеша» диэн ырыаҕа саллаат пааматынньыга буолан турбутун, «Тачанка» үҥкүүгэ үҥкүүлэспитин туһунан кэпсии-ипсии олорорун элэс истэн ааспыттааҕым. Коля аҕатын кытта окко хайдах үлэлииллэрин, куска, куобахха хайдах сылдьыбыттарын туһунан Люба киэн тутта кэпсиирэ. Коляны үлэһит да уол эбит диэн өйдөбүллээх оскуоланы бүтэрбитим.
– ЛИНА СЛЕПЦОВА. Победа. Лина Хонуу интэринээтигэр 5-с кылаастан олорбута. Ис иһиттэн сырдык мичээрдээх, номоҕон, ис киирбэх, бэйэтин кыанар кыыс этэ. Элбэх дьүөгэлэрдээҕэ. Барыларыгар биир тэҥник убаастабыллаахтык сыһыаннаһара. Туох да үлэттэн аккаастаммат буолара , барытын сатыыра, кыайара. Уруогун ааҕан бүттэ да саҥа кэлбит хаһыаты, сурунаалы сирийэн көрөрө, ааҕара. Кини араас тиэмэни интэриэһиргиирэ. Киинэ артыыстарын олохторуттан, биллэр спортсменнарга тиийэ саха суруйааччыларын айымньыларын эмиэ олус сэргээн ааҕара .
Ордук 8- 10 кылааска хайыһарга утумнаахтык дьарыктаммыта. Хайыһар күрэхтэһиитэ буоллаҕына Лина хайаан да бириистээх миэстэни ылара.
Биир түгэни өйдүүбүн, кылаастар икки ардыларыгар хайыһарга күрэхтэһиигэ ( хайыһар мааһа диэн саҥа баар буолан эрэр кэмэ этэ) арай, Слепцов Иосиф Лина аттыттан арахсыбат. Хайыһарын маастаан ону таҥаһынан килбэччи сотон көмөлөһөр, тугу эрэ сүбэлээн илиитэ биир кэм күөрэҥниир. Лина түһүнэн кэбистэ! Мин көрдөхпүнэ, Лина хайыһарын түгэҕиттэн үрүҥ хаар кыырпахтара күн уотугар дьиэрэҥкэй тэбэн өрө ытыллар курдуктара. Кини хайыһар хонуутугар оннук түргэнник элээрдэрэ. Батыһа көрөн туран хараҕым далыттан сүтэрэн кэбиһэрим. Онуоха эбии хаһыы да ыһыы! Күрэхтэһиигэ кыттар биирдиилээн табаарыстарыгар ыалдьааччылар да элбэхтэрэ. Уопсай түмүккэ, эрдэ сэрэйиллибитин курдук, Лина эмиэ хамаандатыгар кыайыыны аҕалбыта.
Победа Хонууттан чугас буолан субуотаҕа үөрэнэн бүттүлэр да оҕолор дьиэлэригэр сатыы бараллара. Лина дьонугар тиийэн дьиэтин, бииргэ төрөөбүттэрин таҥастарын саптарын сууйан-тараан, өрө тардан кэлэрэ.
Оскуолатааҕы сылларым биир сырдык кыыһа, дьүөгэм Линка , өрүү мин өйбөр-санаабар баар!
– ЛИНА, МОТЯ, ЛЮБА СТАРКОВАЛАР. Кинилэр бэһис кылааска Төбүлэхтэн сиэттиспитинэн кэлбиттэрэ итиэннэ 10 кылааһы эмиэ сиэттиспитинэн бүтэрбиттэрэ. Оскуолаҕа, интэринээккэ, остолобуойга, киинэҕэ.бибилэтиэкэҕэ, баанньыкка мэлдьи үһүөн сылдьаллара. Интэринээккэ утуйар оронноро сэргэстэһэ турара. Кыргыттар уруоктарын бииргэ ааҕаллара, бэйэ бэйэлэригэр хардарыта көмөлөһөн пионер, комосмол саастарыттан биир санаанан сылдьаллара. Үһүөн ону-маны кэпсэтэн, күлэн, оонньоон диэбит курдук аттыларыгар атын оҕолору соччо чугаһаппат да курдуктара. Кылаастарын олоҕор көхтөөх кыттыыны ылаллара. Оскуолаҕа ыытыллар бары тэрээһиннэргэ барытыгар баар буолаллара. Интэринээт күөстүү ытыллар олоҕор эмиэ кыттыһан мас кыстааһыныттан саҕалаан туох баар сууйар-сотор үлэтигэр тиийэ кыһамньылаахтык, олус ыраастык туттан-хаптан сылдьаллара. Эгэ, бэрээдэги кэһэн сэмэлэниэхтэрэ дуо, суох бөҕө буоллаҕа.
Хас саҥа дьыл, сааскы уһун өрөбүллэр саҕана сөмөлүөтүнэн Төбүлэххэ бараары гыннылар да хосторун иһигэр кистээн ырыа, хоһоон тылын үөрэтэр буолаллара. Ол аата кинилэр дьонноругар, Төбүлэх олохтоохторугар кэнсиэр көрдөрөөрү бэлэмнэнэллэр эбит.
Кэлэн баран ким хайдах кыттыбытын, тугу ыллаабытын, ханнык хоһоону аахпытын эҥин туһунан итиэннэ «Тачанка» үҥкүүнү хайдах курдук үчүгэйдик үҥкүүлээбиттэри н онно көрөөччүлэр ытыстарын тыаһа өрө хабылла түспүтүн кэпсээн омун-төлөн бөҕө буолаллара. Аны ырыаһытынан биллэр кыыстара Света Соркомова ыллаатаҕына көрөөччүлэр ытаспыттарын тыаһа улаатарын туһунан туспа кэпсээн буолара. Света, кырдьык, олус үчүгэй куоластаах этэ. Кини кылааһын кэнсиэригэр наар ыллаан лауреттыыра. Биир сыл интэринээт сэбиэдиссэйинэн Төбүлэхтэн төрүттээх Петр Никифорович Старков анана сылдьыбыта. Онно Төбүлэхтэр интэринээт сэбиэтигэр талыллан «былааһы» ылбытара.
– НАДЯ СПИРИДОНОВА. Надя Үөһээ Бүлүүттэн 9 «б» кылааска үөрэнэ кэлбитэ. Кини наһаа элэккэй, кэпсэтинньэҥ буолан тута болҕомто киинигэр киирбитэ. Кылааһын кыргыттара уҥа, хаҥас өрө тутуу бөҕөлөрө этэ. Үөрэҕэр да хоп курдук. Быһата, Надя бэрт түргэнник «Бэйэ киһитэ» буола оҕуста. Аны кылаас, оскуола араас тэрээһиннэрэ кинитэ суох ааспаттара. Надяны уолаттар да бэркэ сэҥээрэллэрэ. Кылааһын салайааччыта Евдокия Николаевна арыт уоллаах кыыс оҕолорун илдьэ кэлбит буоллаҕына Надя ол оҕолору көрөн-истэн биэрээччи. Оҕолор да киниэхэ бэрт этилэрэ. Оскуола биэчэригэр үҥкүү аайы кини биир бастакынан ойон киирээччи.Оччолорго «Синий, синий иний», «Хлоп-холоп», Бони эмнар үҥкүүлэригэр күннүүрэ. Бытаан үҥкүүгэ уолаттар былдьаһа сылдьан ыҥырар курдуктара. Кини атын кыргыттар курдук ыараабакка бэрт улгумнук бытаан үҥкүүгэ киирэрэ.
Надя наһаа истиҥ мичээрдээх буолара. Омуннаах кэпсээнэ хаһан да бүппэт курдуга. Дьээбэтэ эмиэ бэйэтин киэнэ диэбит курдук икки кылаас кыргыттарын саабылаЬыыга күрэхтэһиннэрэр идэлээҕэ.
Биир күн «а» уонна «б» кылаас кыргыттарыгар саабылаһыыга күрэхтэһиини тэрийдэ. «Б» кылаас кыргыттара бары бааллара, «а» кылаастан сорохтор кыттыбатахтара. Икки кылаас уолаттара ыалдьааччылар буолан ыһыы да хаһыы, түмүккэ «б» кылаас кыргыттара кыайыылаах таҕыстылар онно Стасик Черемкин биһиэхэ кыайтарбыппытыгар наһаа кыыһырбыта.
– НАДЯ ХАБАРОВА. Надя ийэлээх эдьиийин кытта Хонууга олорбуттара. Индийскэй киинэни көрдөҕүнэ наар ытыы олорор буолааччы. Уопсайынан, кыргыттар бары да индийскэй киинэни сөбүлүүр этибит. Надя 10-с кылааска үөрэнэр Чыыстайтан сылдьар Слепцов Андрейы астынарын билэр этим. Биирдэ ыйдаҥалаах күһүҥҥү киэһэҕэ Маҕан Бааска диэн саппыыска таһар уол наһаа кыраһыабай буочардаах уолтан сибидээнньэҕэ ыҥырар диэн суругу туттарда. Мин күһүҥҥү сылаас ыйдаҥалаах киэһэлэри оччоттон да кээхсиир буолан таҕыстым. Көрбүтүм, Надям астынар уола Андрей турар эбит. Уолум маҕан соруочукалаах, хаалтыстаах, хара кууркалаах, кырыылаах өтүүктээх бүрүүкэлээх.
Мин испэр кыбыста санаатым. Саҥата суох кулуубу иккитэ эргийэн кэллибит. Сарсыныгар Надя кылааспыт истиэнэтин хайаҕаһынан суругу кыбытта. Ол суругар бэҕэһээ кини Андрейын кытта сыбыдаанньалыы сыдьарбын Тоня Соркомоваттан истэн наһаа хомойбутун биллэрбит. Онуоха мин Никулин Коляны астына көрөрбүн, Андрейы кытта ыйдаҥалаах киэһэни таптыыр эрэ буолан тахсан тугу да кэпсэппэккэ көннөрү хаамсыбыппыт туһунан быһааран суруйдум. Надя кэлэн үһүс уруок бириэмэтигэр истиэнэ хайаҕаһынан суругун эппиэтин ылан эрдэҕинэ география учуутала Василий Дмитриевич Жирков былдьаан ылла.
Онтон ыла саппыыска суруйсан бүппүппүт, хата, мөҕүллүбэтэхпититтэн испэр үөрэ санаабытым.
Ыраах, ыраах кэннибэр
Оҕо сааһым түннүгэ,
Өрүү ыраас мичээрдээх
Умуллубат сырдык уоттаах!
Августина Владимирова – Хабарова