Социальнай ситимҥэ «Муома талааннара» диэн Валентина Баишева рубрикатын сөбүлээн ааҕабын. Муоматтан төрүттээх талааннаах дьону сырдатар сонун биир дойдулаахтарбыт бөлөхтөрүгэр тарҕанар. Мин бу рубрика биир геройун Антонина Строеваны кытта сэһэргэстим.
Антонина, төрдүбүтүн түөрсэн кэпсэтиэх эрэ.
Мин Строева (Слепцова) Антонина Афанасьевна Муома оройуонун Хонуу бөһүөлэгэр элбэх оҕолоох ыалга төрөөбүтүм. Аҕам Слепцов Афанасий Спиридонович үйэтин тухары бухгалтер этэ, олоҕун тиhэх сылларыгар «Искра» сопхуоска кылаабынай бухгалтердаабыта, ийэм Слепцова Сусанна Васильевна тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ этэ. 5 оҕоттон мин кыраларабын. 1991 сыллаахха Муома орто оскуолатын бүтэрбитим.
Дьиэ кэргэниҥ туһунан сырдатыахха эрэ.
Биһиги билигин Дьокуускай куорат Пригороднай сэлиэнньэтигэр олоробут. Дьиэ кэргэним туһунан эттэххэ, икки оҕолоохпун. Кыыһым Анастасия Валентиновна Пригороднай оскуолатыгар музыка учууталынан үлэлиир. Уолум Ростислав Евгеньевич автосервиска менеджердыыр. Биир сиэн уоллаахпын, икки сааһыгар сылдьар кырачаан киһим. Чааһынай дьиэҕэ олорор буоламмыт, дьиэ таһын үлэтэ элбэх.
Бэйэм пенсионеркабын, сиэммин көрөбүн. Аныгы үйэҕэ дьиэҕэ олорон хаалар сатаммат, онон самозанятай диэн статустаахпын, маны таһынан өрөспүүбүлүкэтээҕи социальнай чинчийии Киинигэр дуогабарынан интервьюердыыбын. Ол эрээри саамай сөбүлүүр идэм коллекционирование буолар.
Умсугуйан туран дьарыктанар идэҥ тула кэпсэтиэххэ эрэ.
Уонтан тахса сыл мунньааччылары (коллекционердары) кытта ыкса алтыһан, араас тэрээһиннэргэ, музейдарга, быыстапкаларга көхтөөхтүк кыттабын. Бэйэм харыйа оонньуурдарын мунньабын. «Коллекционеры Якутии» РОО чилиэнэбин. «За заслуги в коллекционировании» өрөспүүбүлүкэтээҕи үрүҥ көмүс бэлиэнэн 2024 сыллаахха наҕараадаламмытым. «Былыргы мал лааппыта» диэн 270 киһилээх Саха сирин араас улуустарын мунньааччыларын түмэр ватсап бөлөх тэрийээччи администраторабын.
Элбэх киһини түмэр эбиккин.
Дьону кэрэхсэтэр, дьарыкпын кэҥэтэр инниттэн үлэбэр саҥаттан саҥа сүүрээннэри боруобалыырбын сөбүлүүбүн. Ол курдук былырыын П. Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай училищеҕа 2 нэдиэлэлээх курс ааһан » Техника изготовления на станке деревянных изделий» сертификат ылан кыралаан мас оҥоhуктарга холоно, үөрэнэ сылдьабын.
Үлэлэргин ханна сырдатаҕын?
«Лавка старины» диэн ютуб-каналбар 2760 подписчиктаахпын. Сүрүннээн сөбүлүүр идэм туһунан, коллекционердар тустарынан, араас тэрээһиннэр, быыстапкалар, бэйэм мунньууларым, антикварнай сэдэх экспонаттар историяларын, олох-дьаhах туһунан сырдатабын.
Төрөөбүт Муомаҕын кытта сибээһиҥ быстыбата ини.
Тапталлаах Муомам куруутун сүрэхпэр баар. Төрөөбүт дойдум кэрэ айылҕатыгар сүгүрүйэн кини кэрэ көстүүлэрин киэҥ эйгэҕэ тарҕата сатыыбын. Ол курдук кыһыҥҥы суол айанын, хоту сир олохтоохторун, ытык кырдьаҕастарбыт тустарынан өйдөбүнньүк интервьюлары, төрөөбүт Муомабыт историятын, түмэллэр үлэлэрин туһунан тус ханаалбар таһаарабын. Хомойуох иһин, кэлиҥҥи кэмҥэ Интернет сибээһэ мөлтөөн, уһун видеолары сатаан таһаарбат, загрузкалаабат буолан тохтуу сылдьыбытым. Итинник тохтобул кэнниттэн саҥаттан күннээҕи түбүк, боростуой үлэ, олох- дьаһах, бэйэ оҥоһуктарын туһунан кылгас видео оҥорон холонон таһааран эрэбин.
Антонина, дьарыгыҥ киэҥ, талааныҥ дэлэй киһитэ эбиккин. Кыра эрдэххиттэн сытыы-хотуу, киирэн-тахсан ситиһэн, санаабыккын тиһэҕэр тиэрдэн баран тэйэр оҕо этиҥ. Ол да иһин барыга бары кыаххын холоон олус интэриэһинэй олохтоох эбиккин. Төрөөбүт Муомабыт быйыл төрүттэммитэ 95 сылын бэлиэтээтэ. Дойдуҥ олоҕун билэн олордоҕуҥ?
Оннук, дойдубун күндүтүк санаан Муома сайдыытын, баар кыһалҕаларын чугастык ылынан арааһы толкуйдуубун. Холобурун ыллахха, Муома саамай улахан кыһалҕата эрэйдээх суоллаах чиэски сиргэ ыраах сытара буолар. Онон, бастатан туран, суол оҥоруутун кыайыахха наада диэн толкуйдуубун.
Суол-иис сайдыыта кыаллара буоллар, сыана да арыый түһүө этэ. Холобур, Абыйдар речпортара билигин да өрүһүнэн астарын аҕалтаран олохторо, сыаналара арыый удамыр сыаналаах буолан табыгастаах усулуобуйаҕа олороллор. Муомаҕа урут Индигиринэн «Колымторг» табаара кэлэр эрдэҕинэ, РТК маҕаһыыннара дэлэй астаах буолар этилэр.
Түҥ былыргы өбүгэ дьоммут Индигир өрүс сүнньүн батыһан сиринэн сырыылара былыргы карталарга чопчу көстө сыталлар. Биллэн турар, туора үрүйэтэ элбэҕэ бэрт да, былыргы дьон атынан туораан сырыыны сайыннаран сылдьыбыттарын история туоһулуур. Ити суоллар хайдах эрэ саатар кыралаан сөргүтүллэллэрэ буоллар.
Сайдыы саамай тыын боппуруостарынан сибээс, айан суола, ас-таҥас аҕалыыта буолаллар. Итини дьаныһан туран, дьон олоҕо тупсарын туһугар суол сайыннарыыта күүскэ үлэлэнэрэ буоллар, нэһилиэнньэ киин сирдэргэ көһөн барыыта арыый тохтуо этэ. Олох ыараан, бырайыас, ас-таҥас сыаната үрдээн, билигин оройуон иһигэр аҕыйах киһи хаалан эрэр. Дойдубар бюджетнай, силовой үлэһиттэр уонна коммерсаннар эрэ хааллылар. Атын нэһилиэнньэ куоракка көстө.
Уонна иһэр, туттар уу боппуруоһа син кыаллыан сөптөөх эрээри дьон эрэйдэнэр боппуруоһа кыаллыбакка турар дии саныыбын.
Ити сиэн, сыһыы уута киирэ турар карьерыттан буолбакка, ити бэйэлээх киэн туттар ыраас уулаах Индигирбит, Муомабыт уулара дьиҥэр бу сыттаҕа дии. Тарабаат диэкиттэн урут сайыҥҥы водопроводынан уунан толору хааччыллар этибит. Ол бэлэм схема быраҕыллан, алдьанан нэһилиэнньэ эрэй бөҕөнү көрдө. Улуу өрүстэр үрдүлэригэр олорон дьон уу кирдээҕиттэн атын сиргэ көһөллөрө иэдээн дии. Бастатан туран уу боппуруоһа быһаарыллара буоллар диэн баҕа санаа баар.
Антонина, дьэ кырдьык дойдуҥ дьонун туһугар ис сүрэххиттэн ыалдьар эбиккин. Эн баҕа санааҥ туоларыгар баҕарабын.
Христина Кривошапкина