Ыам ыйа… Айылҕа уһуктар, өрүс барар, көтөр-сүүрэр ууһуур кэмэ. Бу ый — оҕо-аймахха оонньуу-көртөн ураты кылаастарын түмүктүүр күннэрэ. 11-с кылааһы бүтэрэр оҕолорго лыҥкынас чуораан тыаһаан, учууталларыттан, оскуолаларыттан арахсар кэмнэрэ үүнэр. Орто оскуоланы бүтэрэр оҕолортон ураты сорох 9-с кылаас үөрэнээччилэрэ анал үөрэхтэргэ туттарсан төрөөбүт тэлгэһэлэриттэн ыраатыахтара, сорох хаалан салгыы үөрэниэҕэ. Кинилэри “выпустуур” учууталлар билигин түбүк үөһүгэр сылдьаллар, эксээмэни этэҥҥэ туттардыннар диэн баҕалаахтар.
“Бүтэһик чуораан” үөрүүлээх күнүн көрсө Муома орто оскуолатын 9 “А”кылааһын салайааччытын Анна Петровна Ефимова туһунан сиһилии билсиэҕиҥ. Кини быйыл өрөспүүбүлүкэ үрдүк наҕараадатыгар тиксибитэ, “РНГ” АО тэрилтэ үбүлээһининэн ыытыллар куонкурус 100 кыайыылаах педагогуттан биирдэстэрэ буолбута.
Анна Петровна, учуутал буолар санаа эйиэхэ хаһан киирбитэй? Педагог идэтигэр ким туһаайбытай?
Учуутал буолар санаа мин кыра эрдэхпиттэн тэҥҥэ улааппыт быһыылаах. Эдьиийдэрбин, балтыбын кытта наар оскуолалаах оонньуур этибит. Аҕабыт дуоска оҥорон биэрбитин миэлинэн суруйан дьиҥнээх учуутал курдук сананарбыт. Бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрбин кытта педагог идэтин таларбытыгар ийэбит Евдокия Афанасьевна Слепцова (алын сүһүөх кылааһын учуутала, РФ уопсай үөрэхтээhинин Бочуоттаах үлэhитэ) оруола да улахан буолуо. Дьиҥэ, кини хайабытын да учуутал идэтин талыҥ диэн такайбатаҕа да буоллар, бэйэтин холобурунан сыһыарбыт эбит.
Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан ордук ахсаан уруогун сөбүлүүр этим. Математикаҕа угуйбут убаастыыр учууталларым — Розалия Юрьевна Архипова, Марина Игнатьевна Винокурова, Николай Семенович Сидоров. Улааттахпына математика учуутала буолуом диэн баҕа санаалаах этим. Инньэ гынан оскуоланы бүтэрэрбэр атын идэ туhунан толкуй да киирбэтэҕэ.
Учууталынан өр сылларга үлэлээтиҥ. Аан бастаан идэҥ уопутун ханна ыллыҥ?
27-с сылбын учууталлыыбын. 1998 сыллаахха СГУ математическай факультетын бүтэрэн төрөөбүт дойдубар, Индигир нэһилиэгэр, үөрэммит оскуолабар математика учууталынан ананан кэлбитим. Дьону-сэргэни билэр буолан улахан ыарахаттары көрсүбэтэҕим. Үөрэтэр-иитэр үлэбин оскуолабыт дириэктэрэ Николай Алексеевич Брызгалов ирдэбиллээх салайыытынан, үөрэппит учууталларым сүбэлэринэн саҕалаабыппынан киэн туттабын.
2006 сыллаахха дьиэ кэргэмминээн Хонууга көhөн кэлбиппит. Онтон ыла Муома орто оскуолатыгар информатика уонна математика учууталынан үлэлиибин. Идэбиттэн ураты 2007 сылтан саҕалаан 15 сыл устата оройуон үөрэҕириитин профсойууһун казначейынан талыллан үлэлээбитим. 2011, 2020 сылларга икки кылааһым оҕолоро оскуоланы бүтэрбиттэрэ. Билигин 9 “А” кылаас салайааччытабын.
Эн санааҕар, учуутал идэтин саамай үтүө өрүттэрэ.
Оҕолору кытта алтыһыы, сэһэргэһии – бу учуутал идэтин үтүө өттө. Үөрэнээччилэрбит ситиһиилэрин көрөр, үөрүүлэрин үллэстэр туспа дьол. Педагог үлэтэ олох сайдыытын кытта бииргэ буолууну, өссө инники күөҥҥэ сылдьыыны ирдиир.
Учуутал идэтэ кэлиҥҥи сылларга төһө уларыйда?
ИТ-сервис оскуола олоҕор дириҥник киирдэ. Цифровой инструменнар көмөлөрүнэн учуутал үлэтин чэпчэтиэн, үөрэтиини оҕоҕо ордук интэриэһинэй оҥоруон сөп. Электроннай сурунааллары толоруу, ИТ-платформаларга регистрацияны ааһыы, үөрэх цифровой матырыйаалларын туһаныы уонна да атын көстүү – барыта түргэн күүстээх куйаар ситимин эрэйэр. Оройуоммутугар аҕыйах сылынан кабинет аайы күүстээх интернет киирэн үөрэтиини өссө тупсарыа диэн эрэнэбин.
Учуутал ситиһиитэ тугуй?
Учуутал эппиэтинэстээх, кырдьыксыт, үтүө санаалаах, үөрэтэр оҕолорун өйдүүр буолуохтаах дии саныыбын. Бэйэтин холобурунан тулалыыр эйгэҕэ, дьоҥҥо сыһыаҥҥа үөрэтиэхтээх. Уонна куруук бэйэтэ үөрэнэрэ, сайдара ордук. Учуутал билиитин хаҥатар буоллаҕына, ситиһиилээх буолар.
Олоххор сүрүн санааҥ.
Киhи олорорун тухары үөрэнэр. Маннык этиинэн салайтаран идэбэр туһалаах үөрэх куурустарыгар үөрэнэбин. Ону таhынан иллэҥ кэммэр тус дьарыкпын сайыннарабын: маастар-кылаастарга үөрэнэн баайарбын тупсарабын, фотоальбом оҥорорго үөрэнним, онлайн дьон сатабылын көрөн саха суумкатыгар ылыстым уонна сибэкки үүннэриитигэр сүбэ-ама ылабын.
Быйыл Саха өрөспүүбүлүкэтин үрдүнэн үрдүк наҕараадаҕа тиксибитиҥ.
Өрөспүүбүлүкэ 100 бастыҥ учууталын иһигэр үлэм ситиһиилэрин көрөн оскуолам салалтата түһэрбитэ. Муома орто оскуолатын дириэктэригэр Василина Васильевна Тихоноваҕа, научнай-методическай үлэ саабыһыгар Иннокентий Пантелеймонович Ефимовка уонна бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрбэр өйөбүлгүт иһин улахан махталбын тириэрдэбин. Барыгытыгар айымньылаах, таһаарыылаах үлэни, чэгиэн-чэбдик доруобуйаны уонна дьолу-соргуну баҕарабын.
Кылааһым оҕолоругар эксээмэннэри ситиһиилээхтик туттаралларыгар, олоххо бэлэмнээх дьон буола улааталларыгар баҕа санаабын тириэрдэбин. Үөрэниҥ, билиигэ талаһыҥ, үүнүҥ-сайдыҥ!
Татьяна Данилова