Бу сайыҥҥыттан оройуон киинигэр — Хонууга нэһилиэнньэни хааччыйыыга саҥа өҥө үлэҕэ киирдэ. Бу уустук хайысханы эдэр урбаанньыт Валентина Быковская ылсан үлэлэтэр. Быһа түһэн эттэххэ, нэһилиэккэ баанньык суоҕа олохтоохтор биир сүрүн кыһалҕалара буолар. Аҕыйах сылтан бэттэх дьиэлэрбитигэр ититии ситимин уута киһи хаһаайыстыбаҕа туттубат, олохтоммут нуормаҕа эппиэттээбэт кирдээх уу буолар. Онон баанньык, прачечнай курдук
киһи дэбигис ылсыбат, уустук дьыалатыгар Валентина Владимировна «дьон олоҕун тупсарарга» диэн санаалаах хорсуннук туруммута.
Бу саҥа саҕалааһыныгар кини 500 тыһ солк социальнай хантараах түһэрсэн бастакы баанньыгын 2025 сыллаахха саас аҕалтарбыта уонна алтынньы 18 күнүгэр баанньыгын бастакытын оттон саҕалаабыта. Ититии ситимигэр кэккэ кыһалҕалары көрсөн кылгас кэмҥэ тохтуу сылдьан баран, бу сайын бэс ыйыттан баанньыга, прачечнайа туруктаахтык үлэлии турар.
Баанньыктара кедр мастан тутуллубут бэлэм «вагонкалар» буолаллар. Паара туох да ааттаах! Бу өҥөнөн туһанар дьоҥҥо суунар тээбирин, таас, хатыҥ, дууп миинньиктэрэ кытта баар. Сөрүүкүүр хоско сынньанар, аһыыр сирдээх. Дьэ, чахчы да дьон астына суунарыгар бэрт усулуобуйа тэриллибит.
Прачечнайга үс улахан таҥас сууйар массыына, таҥаһы куурдар массыына тураллар. Хаһаайка «үксүн халыҥ таҥастары — пуховик, покрывало сууйтараллар» диэн кэпсиир. Чахчы да бу уу кирдээҕэр наадалаах өҥө.
Маны таһынан Валентина дьиэтигэр банкетнай сааланы үлэлэтэр. Нэһилиэнньэттэн сакаас быыстала суох киирэр эбит. Манна оҕо төрөөбүт күннэрин, үбүлүөйдэри, дьоннор дьиэ кэргэнинэн, кэлэктиибинэн, оҕо саас доҕотторо — бииргэ үөрэммит дьон кылааһынан мустан бэлиэ күннэрин бэлиэтииллэр. Толору хааччыллыылаах дьиэни куортамныырга бырааһынньыктааҕы киэргэтии, иһит — хомуос, бытовой техника, караоке барыта баар. Дьон сынньалаҥын тэрийии — бу эмиэ уустук хайысха. Бэлиэ күн өргө диэри умнуллубаттык ааһарын курдук хаһаайка манна эмиэ эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһар.
Валентина ханнык да үлэттэн толлон турбат. Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ улааппыт буолан барыны бары сатыыр, кыайа-хото тутар. Ийэлээх аҕалара Людмила Юрьевна, Владимир Иннокентьевич бэйэлэрин холобурдарынан иитэн, билигин оҕолор бары атахтарыгар туран нэһилиэк олоҕун уйгутун уһансар туруу үлэһит дьон. Валентина ханнык да үлэттэн куттаммат, бэл, биир кэмҥэ тэҥинэн түөрт үлэҕэ үлэлии сылдьыбыттаах. Онон харчы, уйгу-быйаҥ үлэлээтэххэ эрэ кэлэрин билэр буолан оҕолорун сарсыҥҥыларын толкуйдуур аныгылыы көрүүлээх, киириилээх-тахсыылаах, кэпсэтиилээх эдэр киһи. Манна киниэхэ сүбэһитинэн оройуон биир бастыҥ урбаанньыта Оксана Шкулёва буолар.
— Оксана Александровна миэхэ наставнигым кэриэтэ буолар. Кинини 2011 сыллаахха киниэхэ үлэҕэ киириэхпиттэн ыла билэбин. Улахан уопуттаах урбаанньыттан олус элбэххэ үөрэнним. Бу дьыалабар маҥнайгы хардыыларбын эмиэ кини көмөтүнэн оҥоробун. Мунаардахпына сүбэлээн, ыйан-кэрдэн биэрэр. «Кыаллыа суох дуу» дии санаатахпына санаабын көтөҕөр чугас киһим. Онон Оксана Александровнаҕа махталым улахан.
Дьахтар киһи айылгытынан күнү көрдөрбүт чыычаахтарын — оҕолорун тустарыгар олорор. Сырдыкка, кэрэҕэ тардыһар эдэр ийэ ол да курдук оҕолорун туһугар мөхсүнэр. Валентина оҕолорун кыра эрдэхтэриттэн саастарыгар сөп түбэһэр эбээһинэстиир, ону толорорго, бэйэлэрин көрүнэргэ, дьоҥҥо эйэҕэс, аламаҕай сыһыаннаах буоларга иитэр. Улахан кыыс Айта АГАТУ үөрэх кыһатыгар юрист идэтигэр, Айтал тохсус, Айлана алтыс кылааска үөрэнэллэр. Хомойуох иһин, оҕолорун аҕалара анал байыаннай дьайыыга суох буолбута. Онон Валентина көмүс чыычаахтарын аҕаларын суохтаппакка, атахтарыгар туруорар соруктаах. Инникигэ сырдык ыралаах, үтүөнү эрэ түстүүр эдэркээн Валентина билигин олоҕун саҥаттан оҥостор, саҥа үүнэр күнү эрэллээхтик көрсөр.
— Бэйэ дьыалатын арыныы сүрдээх уустук эбит. Арыллыам инниттэн элбэх ыарахаттары көрсүбүтүм. Куораттан матырыйааллары тиэйтэрии… Өрөмүөн үлэтэ… Ититии ситимигэр алдьаныы-кээһэнии да баара… Тус олохпор эмиэ ыарахан күннэр бааллара…
Барыта санаа хоту табыллан испэтэ миэхэ тургутуу курдук буолбута. Саараҥнааһын да баар этэ. Хаста да «Ээ, айакка» диэн аккаастана да сыспытым. Билигин оннук санаалар киирбэттэр. Үлэлээн истэххэ, дьон махталын-баһыыбатынистэр олус үчүгэй эбит. Баанньыкпар суунан тахсыбыт, банкетнай саалабар олохторун үөрүүлээх күнүн атаарбыт дьон ис сүрэхтэриттэн сырдаан, үөрэн баралларыттан бэйэм эмиэ тэҥҥэ үөрэбин. Дьоҥҥо туһалааҕы оҥоро сылдьарбыттан астынабын, — диир хоту дойду хоһуун кыыһа.
Саҥаны саҕалыыр, биллэн турар, хаһан баҕарар ыарахан. Буолаары буолан маннык уустук хайысхаҕа. Хоту дойду тыйыс усулуобуйатыгар күүстээх санаалаах, ыарахаттартан чаҕыйбат, кыраҕа ымыттыбат эрэ дьон урбаанынан дьарыктаналлар. Ону олохтоохтор бары бэркэ өйдүүбүт. Уонна бу дьону өйүөх тустаахпыт.
«Дьон туһугар» диэн санаанан салайтаран нэһилиэнньэни олус наадалаах өҥөнөн хааччыйар эдэр урбаанньыт Валентина Владимировнаҕа ыарахаттартан чаҕыйбакка, инниҥ диэки хорсуннук баран ис диэн баҕарыаҕыҥ.
Валентина Старостина